Ontstaan
Nelson Mandela
De term werd geïntroduceerd door de paranormale onderzoekster Fiona
Broome in 2009, nadat ze ontdekte dat ze, samen met anderen, ten
onrechte dacht dat Nelson Mandela in de jaren 1980 in de gevangenis was overleden.
Ze herinnerde zich zelfs dat zijn vrouw een toespraak hield en dat er
rellen waren in steden. Toen ze hoorde dat Mandela nog leefde, geloofde
ze eerst dat ze zich vergist had. Maar tijdens een gesprek op een
congres ontdekte ze dat veel anderen ook dezelfde valse herinnering
hadden over zijn dood in de gevangenis, met soortgelijke details over
wat er daarna gebeurde. Broome was geschrokken toen ze besefte dat een
grote groep mensen zich een gebeurtenis zo gedetailleerd kon herinneren,
terwijl die nooit echt had plaatsgevonden. Op haar website ontstond een
discussie over zowel deze situatie als andere voorbeelden.
Voorbeelden
Een aantal voorbeelden van het Mandela-effect:
Pippi Langkous
De uitspraak 'Ik heb het nog nooit gedaan, dus ik denk dat ik het wel kan" wordt aan Pippi Langkous toegedicht. Echter in geen enkel boek over Pippi Langkous staat deze uitdrukking.
Mickey Mouse
Mickey Mouse is een van de bekendste stripfiguren ter wereld.[6] Toch is er een verkeerde herinnering: er wordt gedacht dat Mickey Mouse bretels
draagt, want hij heeft alleen een broek aan. De witte stippen op zijn
broek suggereren dat daar bretels aan vastzitten. Er zijn zelfs knuffels uitgebracht met de bretels aan zijn rode broek.
Star Wars
Een van de bekendste uitspraken van Darth Vader zou zijn: "Luke, I am your father. In werkelijkheid wordt in de Star Wars-film gezegd: No, I am your father.
Monopoly
De Monopoly-man
Er wordt gedacht dat de Monopoly-man een monocle draagt. Dat zou komen vanwege zijn klassieke kledingstijl. In werkelijkheid draagt het logo van het bordspel geen bril.
Verklaringen voor het Mandela-effect
Onderzoekers
geven aan dat er geen eenduidige verklaring is voor het Mandela-effect.
Neil Dagnall, een cognitief en parapsychologisch onderzoeker aan de
Manchester Metropolitan University, concludeert: "Heel vaak zien we
dingen zoals we denken dat ze zijn, in plaats van dat ze daadwerkelijk
zijn, wanneer we informatie verwerken. Bij het Mandela-effect herinneren
mensen zich dingen vaak op de manier waarop ze denken dat ze zouden
moeten zijn in plaats van hoe ze in werkelijkheid zijn – omdat we dingen
in het dagelijks leven gewoon heel snel verwerken."
Deese-Roediger-McDermott-opdracht
Een
voorbeeld hiervan is de Deese-Roediger-McDermott-opdracht, waarbij
mensen een lijst met woorden krijgen die ze moeten onthouden, zoals
speld, katoen en draad. Ze onthouden deze woorden, maar ook woorden die
eraan gerelateerd zijn maar niet op de lijst stonden, zoals naald. Op
dezelfde manier kunnen ook mensen thematische vergelijkbare details
toevoegen aan een herinnering.
Alternatieve realiteiten of parallelle universums
Deze theorie over het Mandela-effect heeft te maken met kwantumfysica en de snaartheorie.[4]
Volgens deze theorie is er niet één tijdlijn van gebeurtenissen, maar
kunnen er ook alternatieve universums of realiteiten zijn die zich met
onze tijdlijn vermengen.
Deze theorie beschrijft het universum als een geheel van kleine snaren die trillen in tien verschillende dimensies.
Volgens de snaartheorie is ons heelal dus maar één van de vele,
misschien zelfs oneindig vele, heelallen. Deze theorie is nog niet
bewezen en is erg omstreden. Omdat je niet kunt bewijzen dat het onjuist
is, kun je de mogelijkheid ervan niet uitsluiten.
Wetenschappelijk onderzoek
Psychologen Deepasri Prasad en Wilma Bainbridge van de Universiteit van Chicago deden onderzoek naar het Mandela-effect.[8] Ze onderzochten met verschillende experimenten de neiging om valse herinneringen te vormen over bekende iconen.
In het eerste experiment werden bekende culturele iconen
bestudeerd om het visuele Mandela-effect te testen. In het eerste
experiment selecteerden de onderzoekers 40 iconen, zoals de Monopoly-man en Pikachu, en creëerden ze aangepaste versies. De deelnemers moesten de juiste afbeelding kiezen. Vijf iconen, waaronder C-3PO en het Fruit of the Loom-logo,
vertoonden het visuele Mandela-effect, waarbij veel respondenten
onjuiste versies kozen ondanks de bekendheid van het icoon.
In het tweede experiment gebruikten Prasad en Bainbridge
oogvolgsoftware om te onderzoeken of problemen met aandacht of
waarneming de oorzaak konden zijn van het visuele Mandela-effect. Ze
vergeleken oogbewegingen van deelnemers die de vijf iconen bekeken die
in het eerste experiment voor het effect zorgden met die van vijf iconen
die door eerdere deelnemers correct waren herkend. Nadat de deelnemers
de juiste versie van elke afbeelding hadden gezien, moesten ze kiezen
welke van twee afbeeldingen correct was. Bijvoorbeeld, ze zagen de
Monopoly-man zonder monocle en moesten daarna kiezen tussen de versie
met of zonder monocle.
De onderzoekers vonden geen grote verschillen in kijkgedrag
tussen de iconen die deelnemers correct of fout hadden gekozen. Dit
betekent dat het visuele Mandela-effect niet werd veroorzaakt door een
gebrek aan aandacht. Ook zagen ze eerst de juiste afbeelding, dus het is
onwaarschijnlijk dat ze die verwisselden met een foutieve versie die ze
eerder hadden gezien. Bekendheid met de iconen verklaarde het effect
ook niet.
In het derde experiment verzamelden Prasad en Bainbridge
afbeeldingen van internet om te onderzoeken hoe vaak verkeerde versies
van populaire iconen voorkomen, en of dit het visuele Mandela-effect kan
verklaren. Ze vonden inderdaad verkeerde versies op internet, vooral op
websites die over het Mandela-effect gaan. De meeste afbeeldingen waren
echter wel correct.
Veel afbeeldingen waren wel bijgesneden, waardoor het deel dat
bij het Mandela-effect hoort, niet te zien was. Bijvoorbeeld heeft C-3PO
uit Star Wars officieel een zilveren onderbeen, maar de meeste
afbeeldingen laten alleen zijn hoofd en bovenlichaam zien.
Volgens de onderzoekers is de meest voorkomende uitleg voor het
Mandela-effect de schematheorie. Dit betekent dat we verwachtingen
hebben over hoe dingen eruit moeten zien, en die verwachtingen voegen we
toe aan onze herinneringen. Bijvoorbeeld, we weten dat de Monopoly-man
een rijke oudere man is, en omdat rijke mannen vroeger vaak een monocle
droegen, denken we dat hij er ook een heeft.
Bij C-3PO werkt deze theorie goed. Omdat mensen zijn benen bijna
nooit zien, gaan ze ervan uit dat ze ook goudkleurig zijn, net als de
rest van zijn lichaam.
Maar de theorie werkt niet altijd. Veel mensen denken dat Pikachu
een zwarte punt op zijn staart heeft, terwijl zijn staart bijna altijd
volledig geel wordt getoond. Dit kan komen doordat Pikachu zwarte punten
op zijn oren heeft, waardoor mensen dit ook verkeerd onthouden voor
zijn staart.
(bron: https://nl.wikipedia.org/wiki/Mandela-effect)