De
Kamer reageerde dit voorjaar verbijsterd op de ontdekking van een
datakluis met miljoenen afgeschermde documenten over de aanpak van
vermeende fraude met kinderopvangtoeslagen. Die informatie had de
Belastingdienst aan de Parlementaire Onderzoekscommissie
Kinderopvangtoeslag (Pok) en de Parlementaire Enquêtecommissie
Fraudebeleid en Dienstverlening moeten geven; dat is wettelijk
verplicht. Zij deden onderzoek naar de toeslagenaffaire en het
Nederlandse fraudebeleid. De Kamer vroeg opheldering waarom het zo lang
duurde voordat zij over de opgedoken kluis werd geïnformeerd.
Uit
de vrijgegeven interne documenten blijkt dat de Directie Juridische
Zaken (DJZ) afgelopen februari de ambtelijke en politieke leiding
dringend adviseerde om de Kamer per ommegaande te informeren dat artikel
68 van de Grondwet was overtreden. Toch wachtten de staatssecretarissen
Eerenberg (Belasting) en Palmen (Toeslagenherstel) er nog twee maanden
mee. In antwoord op Kamervragen verwijzen ze naar 'ingewikkeld juridisch
uitzoekwerk'.
Uit
de interne notulen blijkt dat het uitstel niet werd veroorzaakt door
onwetendheid, maar door bestuurlijke verlamming en organisatorische
chaos op het departement. De juristen legden daar al keiharde vragen op
tafel, waaronder: 'Is de Kamer onjuist geïnformeerd?' De ambtelijke top
antwoordde: 'Governance na maanden nog niet op orde... Wie is eigenaar?'
De
bewindslieden erkennen dat 'dit proces en daarmee het informeren van uw
Kamer duidelijk te lang heeft geduurd. Dit had anders gemoeten en dat
spijt ons.'
Er is nóg een explosieve andere datakluis
De
chaos bij de fiscus over de eerste datakluis was groot, maar begin
april werd duidelijk dat er inmiddels nog een afgeschermde gigantische
datakluis was ontdekt. Dit leidde tot een serie paniekerige e-mails
tussen de ambtelijke leiding en het ICT-datacenter in Apeldoorn, nota
bene precies in de week voordat de Kamer over de eerste datakluis werd
geïnformeerd.
In
deze tweede kluis lagen nog eens 11.994.944 documenten en e-mails van
1.200 toeslagenambtenaren. Die waren veiliggesteld in 2020, nadat het
kabinet aangifte had gedaan tegen enkele topambtenaren vanwege de
toeslagenaffaire. Het Openbaar Ministerie zou de informatie in de kluis
voor haar strafrechtelijk onderzoek kunnen gebruiken.
Wie
destijds opdracht gaf voor deze schaduwkluis, blijft onduidelijk. De
ICT-beheerders zeggen dat niet meer te kunnen achterhalen. Het OM heeft
de datakluis overigens nooit opgevraagd, meldden de bewindslieden nu. Ze
seponeerden de zaak al in 2021, omdat ambtenaren 'immuniteit' genieten.
De tweede kluis is destijds ook niet aan de parlementaire enquête ter
beschikking gesteld.
In
hun antwoorden erkennen de bewindslieden voor het eerst dat maar liefst
zeven bewindspersonen sinds 2019 formeel zijn geïnformeerd over het
bestaan van de kluis. Eerst staatssecretaris Menno Snel (VVD), toen Hans
Vijlbrief (D66), Tjebbe van Oostenbrugge (NSC), Eugène Heijnen (BBB) en
de huidige bewindslieden Eelco Eerenberg, Eelco Heinen en Sandra Palmen
van Financiën. Eerder suggereerden ze dat de datakluis een vergeten
IT-mapje was, dat pas vorig jaar boven water kwam.
Ook
de ambtelijke top was van de kluis op de hoogte. In juni 2022 zijn ze
tot tweemaal toe schriftelijk gewaarschuwd dat de datakluis bestond én
dat de gebruikte zoeksoftware deze bestanden niet zou vinden. Dit
signaal werd volgens de bewindslieden vanwege 'tijdsdruk' genegeerd. De
staatssecretarissen beloven verder te gaan uitzoeken wat er precies met
deze signalen is gebeurd.
Dat
het kabinet weigert te onderzoeken of ambtenaren meineed hebben
gepleegd bij de enquêtecommissie, is opvallend. In 2020 deed het kabinet
immers wel – zij het vergeefs – aangifte. Nu schrijven de
staatssecretarissen dat verklaringen onder ede 'de verantwoordelijkheid
van de getuigen zelf zijn' en dat zij daarin niet willen treden. De
Kamer gaat begin september in debat met de bewindslieden over de
datakluizen.
Bron en meer informatie: https://www.trouw.nl/politiek/kabinet-weigert-aangifte-om-lang-verzwegen-datakluis-en-negeerde-juridisch-advies~bdd569d3/