Wie is Teun van de Keuken en wat doet hij in zijn dagelijkse leven?

Door Dienie Kars │ De Nieuwe Media

Teun van de Keuken wilde als journalist een misstand bestrijden, maar ontdekte dat zelfs zijn eigen chocoladebedrijf het probleem niet volledig kon oplossen. Dat leverde prachtige journalistieke vragen op. Ik stelde enkele vragen aan www.chatGPT.com en kreeg de volgende antwoorden en tips.

Teun van de Keuken (1961) is journalist, programmamaker, schrijver en een van de meest eigenzinnige onderzoeksjournalisten van Nederland. Hij verwierf landelijke bekendheid met zijn kritische reportages voor onder meer Keuringsdienst van Waarde en De Slag om Nederland, waarin hij alledaagse producten, bedrijven en maatschappelijke misstanden onder de loep nam. 

Met een scherp oog voor machtsverhoudingen, een gezonde dosis scepsis en een journalistieke vasthoudendheid weet hij complexe kwesties terug te brengen tot de vraag die er werkelijk toe doet: wie profiteert ervan, en wie betaalt de prijs?

Zijn journalistieke werk kenmerkt zich door een combinatie van nieuwsgierigheid, maatschappelijk engagement en de bereidheid om ongemakkelijke vragen te stellen. Ook buiten de journalistiek liet hij zijn sporen na. Zo stond hij aan de basis van Tony's Chocolonely, vanuit zijn onderzoek naar kinderarbeid en uitbuiting in de cacao-industrie. Daarmee werd hij niet alleen iemand die misstanden blootlegt, maar ook iemand die probeert verandering in gang te zetten.

Een gesprek met Teun van de Keuken gaat over journalistiek, verantwoordelijkheid, macht, commercie en de vraag of je de wereld daadwerkelijk kunt veranderen door de juiste vragen te stellen.

De meest indringende vraag die je Teun van de Keuken kunt stellen, zou wat mij betreft zijn:

"U heeft jarenlang misstanden blootgelegd en zelfs geprobeerd de wereld te veranderen met initiatieven als Tony's Chocolonely. Maar bent u, na alles wat u heeft gezien en onderzocht, optimistischer of juist cynischer geworden over de bereidheid van mensen en bedrijven om écht te veranderen?"

Waarom deze vraag sterk is:

• Hij raakt aan zijn persoonlijke drijfveren.

• Hij verbindt zijn journalistieke werk met zijn maatschappelijke idealen.

• Hij nodigt uit tot zelfreflectie en een eerlijk antwoord.

• Hij biedt ruimte voor een kritisch gesprek over macht, commercie en de grenzen van activisme.

Een nog scherpere, confronterende variant:

"Is onderzoeksjournalistiek uiteindelijk wel in staat de wereld te veranderen, of geeft ze ons vooral het geruststellende gevoel dat we iets aan misstanden doen?"

Die laatste zou ik kiezen als je een journalistiek stevig interview wilt voeren.

Ik stelde de bovenstaande vraag aan chatGPT.

Antwoord:

Ja, maar niet vanzelf. Onderzoeksjournalistiek kan de wereld veranderen, maar ze kan niet afdwingen dat de wereld verandert.

Haar grootste kracht is dat ze zichtbaar maakt wat machtige bedrijven, overheden en instituties liever verborgen houden. Ze legt misstanden bloot, doorbreekt stilzwijgen, dwingt verantwoordelijken tot verantwoording en kan maatschappelijke en politieke veranderingen op gang brengen.

Maar er zit ook een ongemakkelijke paradox in.

• Misstanden worden onthuld, maar blijven soms gewoon bestaan.

• Bedrijven erkennen fouten, maar veranderen hun verdienmodel niet.

• Politici beloven verbetering, maar de uitvoering blijft achter.

• Het publiek is verontwaardigd, maar vergeet het nieuws vaak weer.

De vraag is dus niet alleen of journalistiek de waarheid boven tafel krijgt, maar ook wat er vervolgens met die waarheid gebeurt.

De vraag aan Teun van de Keuken

Ik zou hem tijdens het interview nog iets persoonlijker en scherper formuleren:

"U heeft met uw journalistieke werk misstanden blootgelegd en met Tony's Chocolonely zelfs geprobeerd zelf verandering te realiseren. Maar als u terugkijkt op alles wat u heeft gedaan: heeft u de wereld daadwerkelijk een beetje beter gemaakt, of heeft u vooral laten zien hoe ongelooflijk moeilijk het is om een systeem te veranderen dat belang heeft bij het voortbestaan van misstanden?"

En dan vooral: laat na die vraag even een stilte vallen.

Want het interessantste antwoord zit waarschijnlijk niet in zijn analyse van de journalistiek, maar in zijn persoonlijke reflectie op de vraag of al die jaren werk daadwerkelijk verschil hebben gemaakt.

Vraag:

Kun je mij een video aanreiken waarin de genoemde facetten sterk naar voren komen?

Ja. Ik zou je vooral de documentaire TONY – Van chocoladecrimineel tot wereldverbeteraar (2016) aanraden.

Waarom juist deze documentaire?

De film van regisseur Benthe Forrer volgt Teun van de Keuken en zijn collega's van de Keuringsdienst van Waarde. Ze ontdekken kinderarbeid en uitbuiting in de cacao-industrie en proberen de grote chocoladeproducenten tot verandering te bewegen.

Als dat niet lukt, besluiten ze zelf een chocolademerk op te richten: Tony's Chocolonely.

Maar het interessante is vooral dat de documentaire ook de keerzijde laat zien:

• Hoe ver moet een journalist gaan om misstanden aan te pakken?

• Wanneer wordt journalistiek activisme?

• Kun je een industrie veranderen door zelf onderdeel van die industrie te worden?

• Wat gebeurt er wanneer idealen botsen met commerciële belangen?

• Kun je uiteindelijk je eigen idealen waarmaken?

De film duurt 90 minuten.

Bekijk meer informatie: TONY bij Eye Filmmuseum.

https://teunvandekeuken.nl/pauw-aan-tafel-over-tony/

Een korter ander videofragment als voorbereiding

Teun van de Keuken bij Pauw – Hoe slaafvrij is Tony's Chocolonely?

(https://www.bnnvara.nl/videos/276028)

In dit gesprek uit 2016 vertelt Teun over de oorspronkelijke idealen en de teleurstelling dat Tony's Chocolonely nog steeds niet volledig slaafvrij is. Juist die spanning tussen ambitie en werkelijkheid is interessant.

Mijn journalistieke tip

Ik zou de documentaire bekijken met één centrale vraag in gedachten:

"Wat gebeurt er met een journalist wanneer hij ontdekt dat de wereld niet verandert door alleen de waarheid te vertellen, en hij besluit zelf onderdeel van de oplossing te worden?"

Dat is volgens mij de kern van een bijzonder gesprek met Teun van de Keuken. 

Tony's Chocolonely is niet 100% slaafvrij, maar streeft hier wel actief naar en doet er meer voor dan de grote chocolade-industrie. Is Tony's Chocolonely echt slaafvrij? Nee, Tony's Chocolonely is niet 100% slaafvrij, maar het is wel de missie van het bedrijf om dat de norm te maken.

Waarom is het niet helemaal slaafvrij?

• Illegale kinderarbeid: In hun eigen cacaoketen in Ghana en Ivoorkust komt nog steeds illegale kinderarbeid voor. In een eigen rapportage vond Tony's honderden gevallen (zoals 387 cases in een meetperiode), waarvan een groot deel is verholpen via hun monitorsysteem (CLMRS). Het percentage ligt hiermee wel fors lager dan het industriegemiddelde (dat rond de 50% ligt), maar het is nog niet nul. 
• Samenwerking met Barry Callebaut: Tony's bezit zelf geen fabriek en laat de chocolade verwerken bij de grote industriële speler Barry Callebaut. Hoewel de cacaobonen van Tony's strikt gescheiden worden gehouden van andere bonen (waarvoor ze extra betalen), werkt Barry Callebaut ook met reguliere, vervuilde cacaostromen.
• Verwijdering van 'Slave Free Chocolate'-lijst: Om deze reden is Tony's in 2021 tijdelijk van de Amerikaanse lijst van slaafvrije merken gehaald. Kritische organisaties wijzen er bovendien op dat symptoombestrijding en eerkopersprijzen de diepgewortelde armoede in West-Afrika niet ineens oplossen.

Wat gaat er goed?

• Volledige traceerbaarheid: Tony's weet precies van welke coöperaties en boeren in West-Afrika (Ghana en Ivoorkust) hun cacaobonen komen. 
• Hogere prijs: Ze betalen cacaoboeren een hogere prijs bovenop de marktprijs om een leefbaar inkomen te ondersteunen (een van de hoofdoorzaken van armoede en kinderarbeid).
• Lager percentage kinderarbeid: Uit hun eigen monitoringssysteem (CLMRS) blijkt dat het percentage illegale kinderarbeid in hun keten aanzienlijk lager ligt (onder de 5%) dan het industriegemiddelde (wat rond de 50% ligt). Gevonden gevallen van kinderarbeid proberen ze actief te verhelpen. 
• Systeemverandering: Ze proberen de industrie van binnenuit te veranderen en delen hun open-source werkwijze zodat andere grote merken dit kunnen overnemen.

Puin ruimen

Er is nog heel veel puin en ellende op te ruimen in onze huidige wereld om de wereld te kunnen creëren die wij uiteindelijk zelf wenselijk achten. Gezamenlijk gaan wij de wereld creëren die wij zelf wensen, zodat we straks allemaal weer blij, gelukkig, tevreden en gezond zijn. Samen zijn wij sterk! Doe een donatie door hier te klikken. Meer informatie: https://www.klussenbedrijf-x22.nl/projecten/

Wij zijn zelf onze eigen Redders en Creators van ons Aardse leven en ons Aardse bestaan!

ONZE NIEUWSTE ARTIKELEN

Wanneer ons Collectieve Bewustzijn inzicht krijgt in ons aardse leven en ons aardse bestaan en het Christus Bewustzijn (Licht/Waarheid) aanneemt komt er vanzelf Liefde, Harmonie, Vrede en Overvloed in onze wereld, want alles Is er Al.