Zijn de illuminati werkelijk uit op een nieuwe wereldorde?
De
illuminati worden vaak neergezet als een geheim genootschap met
ambities die het daglicht niet kunnen verdragen. Is deze duistere
reputatie terecht?
Tekst Jean-Pierre Isbouts - Laatste update: 01/10/2024
Tegenwoordig
worden de illuminati, of 'de verlichten', vaak neergezet als een geheim
genootschap dat er nogal verknipte idealen en duistere ambities op
nahoudt. Berust die donkere reputatie op de werkelijkheid of is het
vooral stemmingmakerij?
Het ontstaan van de illuminati
Tijdens
de Verlichting discussieerden filosofen volop over de zin van het
bestaan van de mensheid. Ze ontkenden niet dat er mogelijk een God
bestond, maar geloofden dat rationaliteit de sleutel was om de wereld te
begrijpen.
Engelse
schrijvers als Lord Herbert van Cherbury en Matthew Tindal betoogden
dat God de mens had gezegend met het verstand en de rede. God had
weliswaar het universum geschapen, maar liet de mens op aarde zijn gang
gaan.
Vergelijkbare
opvattingen, die hun wortels hadden in het christelijk gnosticisme,
vonden weerklank bij Adam Weishaupt, een Duitse filosoof en hoogleraar
kerkelijk recht aan de Universiteit van Ingolstadt (Beieren).
Net
als zijn Britse collega's geloofde Weishaupt in de volmaakbaarheid van
de mens: door naar het verstand te luisteren, kan de mens zich
ontwikkelen en met behulp van het goddelijke uiteindelijk een volmaakte
versie van zichzelf worden. Om deze ideeën te verspreiden, richtte
Weishaupt in 1776 de illuminati op.
Een verbod op de illuminati
Het
genootschap van Weishaupt groeide in de achttiende eeuw gestaag en kon
bekende denkers als Johann Wolfgang von Goethe tot zijn leden rekenen.
Het succes was voor een deel te danken aan de plaatselijke
vrijmetselaarsloge, waarop de illuminati hun organisatiestructuur hadden
gebaseerd.
Rond
de jaren 80 van de achttiende eeuw kwamen de illuminati echter onder
vuur te liggen bij sommige Duitse vrijmetselaars. De illuminati stonden
bekend als antireligieus en antimonarchistisch en werden in 1785
verboden door de Beierse keurvorst Karel Theodoor.
Waaraan danken de illuminati hun besmeurde reputatie?
Het
leek erop dat de illuminati een stille dood zouden sterven, ware het
niet dat slechts 4 jaar later de Franse Revolutie begon. In het kielzog
van deze politieke omwenteling beweerden bepaalde auteurs, onder wie
jezuïetenpriester Augustin Barruel, dat de illuminati en de
vrijmetselaars de handen ineen hadden geslagen om de Franse monarchie
omver te werpen.
Andere
schrijvers namen deze opvatting over, en tegen de negentiende eeuw
hadden de illuminati de reputatie een sinistere en gezagsondermijnende
beweging te zijn die uit was op politieke anarchie. Sommige
twintigste-eeuwse auteurs beweerden zelfs dat de illuminati Vladimir
Lenin inspireerden om de Russische Revolutie te ontketenen.
Leestip: Van gilde tot geheim genootschap: zo ontstond de vrijmetselarij
Het
mysterieuze karakter van de illuminati werd nog verder in de hand
gewerkt door het alziend oog, een symbool dat vaak wordt gelinkt aan het
genootschap maar in werkelijkheid nooit werd gebruikt door Weishaupt.
Tegenwoordig
zijn de illuminati het bekendste en meest tot de verbeelding sprekende
geheime genootschap ter wereld. De beweging komt aan bod in talloze
boeken, waaronder Het Bernini Mysterie van Dan Brown.
Schrijvers maken dankbaar gebruik van mythen waarin de illuminati werden
afgeschilderd als een radicale beweging die zich bezighield met het
ontwrichten van seculiere, liberale democratieën. Maar de werkelijkheid
is dus een stuk minder naargeestig.
Wil
je meer weten over de vrijmetselarij, de rol van symboliek en wat er
tijdens hun bijeenkomsten wordt besproken? Wij gingen op bezoek bij een
loge in Amsterdam en maakten er een podcastaflevering over die je hier kunt beluisteren.
Bron tekst: https://www.nationalgeographic.nl/geschiedenis-archeologie/a60161135/illuminati