PFAS: een probleem dat niet bij de kraan begint volgens activist Ad van Rooij
(Klik hier voor het artikel van klokkenluider Ad van Rooij waar we mee te kampen hebben).
PFAS is geen enkele stof, maar een grote groep door mensen gemaakte chemische stoffen. Ze worden onder meer gebruikt vanwege hun water-, vet- en vuilafstotende eigenschappen. Sommige PFAS kunnen zeer persistent zijn en zich langdurig in het milieu ophouden.
Het RIVM benadrukt dat PFAS ook in drinkwater kunnen voorkomen. De hoeveelheid verschilt onder meer afhankelijk van de bron waaruit het drinkwater wordt gemaakt. Drinkwater uit grondwater bevat gemiddeld minder PFAS dan drinkwater dat uit oppervlaktewater wordt gemaakt.
Daarmee is de discussie ingewikkelder dan de vraag of Nederlands kraanwater simpelweg 'veilig' of 'onveilig' is.
Het RIVM stelt namelijk dat Nederlands drinkwater aan de wettelijke kwaliteitseisen voldoet en dat het verantwoord is om kraanwater te blijven drinken. Tegelijkertijd adviseert het instituut om de blootstelling aan PFAS verder te beperken. Voor drinkwater hanteert het RIVM een gezondheidskundige richtwaarde van 4,4 nanogram per liter, terwijl de wettelijke kwaliteitseis voor de som van twintig PFAS 100 nanogram per liter bedraagt.
Daar zit een belangrijk journalistiek onderscheid.
Een wettelijke norm is niet hetzelfde als een gezondheidskundige advieswaarde.
En juist dat onderscheid verdient aandacht.
Karel Thieme: al tientallen jaren bezig met water
Een van de mensen die deze discussie al veel langer voert, is Karel Thieme, ondernemer en oprichter van Aquapeak.
Zijn belangstelling voor zuiver water begon volgens de eigen geschiedenis van Aquapeak al in 1981. Als theeproever ontdekte Thieme dat de kwaliteit van het gebruikte water grote invloed had op de bereiding van thee. Zijn zoektocht bracht hem in contact met technologie voor omgekeerde osmose, waarbij water onder druk door een halfdoorlatend membraan wordt geleid.
Wat begon vanuit de wereld van thee groeide uit tot een veel bredere missie.
Aquapeak werd in 2018 opgericht met als doelstelling om mensen bewust te maken van zuiver water en om systemen voor waterzuivering voor huishoudelijk gebruik beschikbaar te maken. Het bedrijf is gevestigd in Gorinchem.
Voor Thieme is de gedachte inmiddels helder: waarom zouden we wachten totdat verontreinigingen uit het milieu verdwijnen als we het water dat we daadwerkelijk drinken ook thuis verder kunnen zuiveren?
Van PFAS IN naar PFAS UIT
Daar komt de kern van de boodschap die ik vanavond graag in het publiek van Eva Jinek had willen vertellen.
PFAS IN. PFAS UIT.
Met de postcodecheck van Greenpeace kun je nagaan welke PFAS-waarden voor jouw postcodegebied worden vermeld. Daarna rijst de volgende vraag: als er PFAS in het leidingwater zit, is het dan mogelijk om die stoffen er vóór consumptie weer uit te halen?
Het antwoord is technisch gezien: ja, daarvoor bestaan verschillende zuiveringstechnieken.
Een daarvan is omgekeerde osmose. De Amerikaanse Environmental Protection Agency noemt omgekeerde osmose een effectieve techniek voor het verwijderen van PFAS uit drinkwater. De daadwerkelijke verwijderingsprestatie hangt onder meer af van het type membraan, de installatie en de omstandigheden waaronder het systeem wordt gebruikt.
Dat maakt de gedachte achter een systeem als Aquapeak begrijpelijk.
Niet: ons drinkwater is waardeloos.
Maar:
ons drinkwater wordt streng gecontroleerd, en toch kunnen we ervoor kiezen het water dat we daadwerkelijk drinken nog verder te zuiveren.
De missie van Aquapeak
Aquapeak formuleert de eigen missie als: "Echt Zuiver Water voor iedereen."
Het bedrijf stelt dat zijn systemen met een combinatie van voorfiltering en een omgekeerde-osmosemembraan ongewenste stoffen uit leidingwater kunnen verwijderen. Karel Thieme noemt daarbij onder meer PFAS.
Dat is tegelijkertijd het punt waarop journalistieke zorgvuldigheid belangrijk wordt.
Een producent van een waterfilter heeft vanzelfsprekend een commercieel belang bij de verkoop van waterzuiveringsapparatuur. Claims over de werking van een specifiek product moeten daarom worden beoordeeld aan de hand van onafhankelijke metingen, certificering en de precieze technische specificaties van het betreffende systeem.
De algemene technologie van omgekeerde osmose is goed gedocumenteerd. Dat betekent niet automatisch dat iedere installatie onder alle omstandigheden dezelfde resultaten behaalt.
Juist daarom zijn onafhankelijke testen zo belangrijk.
En dan is er de consument
Voor de consument ontstaat een merkwaardige situatie.
Aan de ene kant zegt het RIVM dat kraanwater in Nederland van goede kwaliteit is en zonder zorgen kan worden gedronken. Aan de andere kant erkent hetzelfde instituut dat PFAS in drinkwater voorkomen en dat het wenselijk is de blootstelling verder te verminderen.
Dat betekent dat het debat niet alleen moet gaan over angst.
Het moet gaan over informatie en keuzevrijheid.
- Welke stoffen zitten er in mijn drinkwater?
-
Hoeveel?
-
Hoe wordt dat gemeten?
-
Welke normen worden gebruikt?
-
Welke zuiveringstechnieken zijn beschikbaar?
-
En wat levert zo'n techniek daadwerkelijk op?
Dat zijn vragen waarop consumenten recht hebben op heldere antwoorden.
Wat Greenpeace nu zichtbaar maakt
De Greenpeace-postcodecheck voegt een belangrijk element toe aan dat gesprek: lokale informatie.
De organisatie heeft de gegevens van tien Nederlandse waterbedrijven gebruikt om per postcodegebied inzicht te geven in gemeten PFAS-concentraties. Volgens Greenpeace zit bij ruim een derde van de Nederlandse bevolking meer PFAS in het kraanwater dan de gezondheidskundige advieswaarde van het RIVM.
Dat betekent niet dat één postcodecheck een persoonlijk gezondheidsadvies kan geven.
Maar het maakt wel een abstract probleem concreet.
PFAS is niet langer alleen een onderwerp van rapporten en letterlijk binnen via timing was dag dat Greenpeace de postcodecheck lanceerde, was ik aanwezig bij de uitzending van Eva Jinek. Mijn verwachting was dat de nieuwe PFAS-cijfers misschien onderwerp van de officiële informatie van AVROTROS draaide de uitzending van 22 september om onder meer de ruzie tussen Donald Trump en CNN, het Nederlandse statiegeldsysteem en een terugblik met Paul Haenen. PFAS stond niet vermeld als onderwerp van de uitzending. chien was het daarom kwam voor die ene eenvoudige vraag aan kort zijn geweest beleidsstukken.
Het komt letterlijk binnen via de kraan.
En Eva Jinek?
De timing was opvallend.
Op dezelfde dag dat Greenpeace de postcodecheck lanceerde, was ik aanwezig bij de uitzending van Eva met Eva Jinek. Mijn verwachting was dat de nieuwe PFAS-cijfers misschien onderwerp van gesprek zouden worden.
Dat gebeurde niet.
Volgens de officiële informatie van AVROTROS draaide de uitzending van 22 september om onder meer de ruzie tussen Donald Trump en CNN, het Nederlandse statiegeldsysteem en een terugblik met Paul Haenen. PFAS stond niet vermeld als onderwerp van de uitzending.
Misschien was het daarom juist jammer dat er geen moment kwam voor die ene eenvoudige vraag aan het publiek.
"Wat kunnen mensen zelf doen als zij zich zorgen maken over PFAS in hun kraanwater?"
Mijn antwoord zou kort zijn geweest:
"Kijk
eerst wat er volgens de beschikbare gegevens in jouw postcodegebied
over PFAS in het drinkwater wordt gemeten. Wil je het water vervolgens
verder zuiveren, verdiep je dan in de mogelijkheden. Een van de
technieken die daarvoor kan worden toegepast, is omgekeerde osmose."
Daarbij
is het belangrijk om niet onnodig voor paniek te zorgen. Het RIVM
adviseert mensen op dit moment niet om te stoppen met het drinken van
kraanwater. Volgens het instituut is de hoeveelheid PFAS die gemiddeld
via drinkwater wordt ingenomen beperkt en is het verantwoord om
kraanwater te blijven drinken. Tegelijkertijd adviseert het RIVM om de
blootstelling aan PFAS waar mogelijk verder te beperken.
Juist
daarom is goede informatie zo belangrijk. Niet om mensen bang te maken,
maar om mensen in staat te stellen zelf een weloverwogen keuze te
maken.
De vraag die daarbij centraal staat, is eenvoudig:
Wat zit er in mijn kraanwater — en wat kan ik zelf doen als ik het nog verder wil zuiveren?
Geen paniek, wel bewustwording
Het is belangrijk om daarbij niet in de val van paniek te stappen.
Het RIVM adviseert mensen op dit moment niet om te stoppen met het drinken van kraanwater. Volgens het instituut is de hoeveelheid PFAS die gemiddeld via kraanwater wordt ingenomen beperkt en is kraanwater blijven drinken verantwoord. Tegelijkertijd adviseert het RIVM wel om de blootstelling waar mogelijk terug te dringen.
Dat is precies waarom het gesprek gevoerd moet worden.
Niet vanuit angst.
Maar vanuit kennis.
De vraag achter de vraag
Misschien gaat deze discussie uiteindelijk over meer dan alleen een waterfilter.
Het gaat over de vraag hoeveel verantwoordelijkheid we bij de overheid, de drinkwaterbedrijven, de industrie en uiteindelijk bij onszelf leggen.
Het
RIVM wijst erop dat PFAS onder meer via industriële uitstoot in
rivieren terechtkomen en dat juist het schoner maken van de bronnen de
structurele oplossing is. Een studie uit 2026 laat bovendien zien hoe
hardnekkig het probleem is: zelfs wanneer de uitstoot in Europa volledig
zou worden verboden, kan het volgens een RIVM-model nog tientallen
jaren duren voordat extra zuivering van Rijn en Maas niet meer nodig is.
Daarmee wordt de missie van mensen als Karel Thieme begrijpelijker.
Hij kijkt naar wat er vandaag uit de kraan komt.
De overheid en industrie moeten tegelijkertijd werken aan de vraag hoe PFAS morgen überhaupt niet meer in onze waterbronnen terechtkomt.
Die twee benaderingen hoeven elkaar niet uit te sluiten.
PFAS IN — PFAS UIT?
Misschien is dat uiteindelijk de meest begrijpelijke manier om de discussie samen te vatten.
PFAS IN: we weten inmiddels dat PFAS in delen van het Nederlandse drinkwater wordt aangetroffen.
PFAS UIT: er bestaan technieken waarmee PFAS uit water kunnen worden verwijderd, waaronder omgekeerde osmose.
Maar tussen die twee zinnen zit een wereld van nuance.
- Hoeveel PFAS?
-
Welke PFAS?
-
Welke norm?
-
Welke meetmethode?
-
Welke installatie?
-
Welk rendement?
En welke verantwoordelijkheid ligt waar?
Dat zijn de vragen die we zouden moeten blijven stellen.
Want water is geen luxeproduct.
Water is een eerste levensbehoefte.
En misschien verdient juist daarom iedere Nederlander het om niet alleen te horen dat het kraanwater veilig is, maar ook precies te begrijpen wat er in dat water zit, welke normen gelden en welke mogelijkheden er bestaan om het nog verder te zuiveren.
Dat gesprek had wat mij betreft op 22 september bij Eva Jinek mogen beginnen.
Misschien begint het nu ergens anders.
Bij de kraan.